Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ

© Sputnik / Aram NersesyanВид на взлетно-посадочную полосу недействующего аэропорта Берда из окна соседнего здания
Вид на взлетно-посадочную полосу недействующего аэропорта Берда из окна соседнего здания - Sputnik Արմենիա
Այժմյան Տավուշի մարզից (նախկին Շամշադինի շրջանից) Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաք թռիչքները տևում էին մոտ 20-25 րոպե և արժեին գրեթե նույնքան, որքան տաքսիով ուղևորությունը։

Ավիացիայի զարգացումը Հայաստանի համար շարունակում է մնալ ամենացավոտ հարցերից մեկը։ Sputnik Արմենիայի խմբագրությունը բազմիցս ուշադրություն է հրավիրել ոչ միայն ազգային ավիափոխադրող ստեղծելու, այլև Հայաստանում փոքր ավիացիան վերականգնելու անհրաժեշտության վրա։

© Sputnik / Andranik Ghazaryan Sputnik Արմենիայի թղթակից Դավիթ Գալստյանն Այգեպարում
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Sputnik Արմենիայի թղթակից Դավիթ Գալստյանն Այգեպարում

Այդ կապակցությամբ մենք հոդվածաշար ենք սկսում Հայաստանի փոքր օդանավակայանների մասին։ Առաջին օդային նավահանգիստը, որի պատմությունն ու ճակատագիրն ուզում ենք պատմել՝ Բերդի օդանավակայանն է։

Տեղակայումը

Բերդի օդանավակայանը, չնայած իր անվանմանը, գտնվում է Այգեպար սահմանամերձ գյուղի կողքին։ Դրա առանձնահատկությունն այն է, որ թռիչքուղին ընդհուպ մոտենում է Ադրբեջանի հետ սահմանին։

Օդանավակայանի ասֆալտի երկարությունը կազմում է 1720, լայնությունը՝ 28 մետր։ Անվտանգության հողե գիծը ևս 250-ական մետր է ամեն կողմից, լայնությունը՝ 50 մետր։

© Sputnik / Aram NersesyanԲերդի օդանավակայանի թռիչքուղին
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Բերդի օդանավակայանի թռիչքուղին

Հիմա դրա հենց մեջտեղով է անցնում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանը։ Իսկ հաշվի առնելով երկու երկրների միջև ներկայիս հարաբերությունները՝ ռազմաճակատի գիծը։

Ծաղկունքի շրջանը

Երևանից թռչող առաջին ինքնաթիռն այստեղ վայրէջք է կատարել 1980 թ.-ի նոյեմբերի 20-ին։ Օդանավակայանի նախկին դիսպետչեր, այնտեղ ավելի քան 10 տարի աշխատած Վանիկ Հակոբյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում հիշեց նաև այդ ինքնաթիռի (Як-40) հրամանատար, Ռուսաստանի հերոս (2006), փորձարկող օդաչու Ռուբեն Եսայանին։

© Sputnik / Aram NersesyanՕդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակոբյանը
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Օդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակոբյանը

Իրականում նախքան Բերդի օդանավակայանի բացումը շրջակայքում արդեն իսկ ոչ մեծ օդակայան կար․ հիմա այնտեղ խաղողի այգիներ են։ Այնտեղից օդ էին բարձրանում Ан-2-ները և սանիտարական ինքնաթիռները։ Հենց այդ օդանավակայանի առկայությունը հիմք դարձավ ավելի խոշոր օդանավակայանի կառուցման համար, որը կարող էր սպասարկել ուղևորափոխադրող Як-40 ինքնաթիռները։

«Գոյություն ունեցող օդանավակայանն ընդլայնելու տեղ չկար։ Ստիպված եղանք փոխել Տավուշ գետի հունը։ Հսկայական ծախսեր արեցինք թռիչքուղու վրա»,-պատմեց Հակոբյանը։

© Sputnik / Aram NersesyanՏավուշ գետը
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Տավուշ գետը

Ընդհանուր առմամբ, նոր օդանավակայանի վրա 5 միլիոն ռուբլի ծախսվեց (այն ժամանակ մեկ դոլարը հավասար էր 91-93 կոպեկի)։ Ստացվում է՝ մոտ 5,4 միլիոն դոլար՝ այն ժամանակվա չափանիշերով։

«Մի հատ ստանկովի պլիմոտ տվեք, գնամ, բարձրունքումը նստեմ»․ Այգեպարի 87–ամյա բնակիչ

Խորհրդային ժամանակներում Այգեպարը սեփական հողատարածքներ չունեցող գյուղ էր(մարդիկ աշխատում էին տեղի գործարաններում), ուստի, անգամ թռիչքուղու համար տարածք գնեցին Ներքին Կարմրաղբյուր գյուղից։ Դրա վրա ծախսվեց մոտ 900 հազար ռուբլի։ Մնացած գումարը գնաց շինարարության վրա։

Հիմնականում թռչում էին Як-40-ները, որոնք 26-30 մարդ էին տեղավորում՝ կախված կոնկրետ մոդիֆիկացիայից։ Սովորաբար օրական 5 չվերթ էր լինում։

© Sputnik / Георгий Зельма / Անցնել ֆոտոբանկЯк-40 ինքնաթիռներ
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Як-40 ինքնաթիռներ

«Առաջին չվերթն առավոտյան 7։20 էր։ Մարդիկ կարող էին առավոտյան աշխատանքի գնալ Երևան և երեկոյան տուն վերադառնալ։ Ճանապարհը 20-25 րոպե էր տևում։ Ինքնաթիռը միշտ լիքն էր, հերթեր կային։ Տոնական օրերին չվերթերի թիվը հասնում էր 10-ի»,-պատմում է Հակոբյանը։

Երբ ակտիվությունը շատ էր, ավելացնում էին նաև Ан-2-ը (10-12 ուղևոր)։

Բուն Երևան-Բերդ չվերթն իր ծախսը չէր փոխհատուցում՝ Як-40-ները շատ փոքր էին։ Սակայն օդանավակայանում «Աերոֆլոտի» ներկայացուցչություն էր գործում։ Մարդիկ տոմս էին գնում՝ Երևանից տրանզիտով դեպի Սարատով, Մոսկվա և այլն։ Այդպիսի մոդելը շահավետ էր։

© Sputnik / Aram NersesyanԲերդի չգործող օդանավակայանի շենքը
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Բերդի չգործող օդանավակայանի շենքը

Տոմսերի գինը սկզբում 5 ռուբլի էր, հետո արդեն` 7-10։ Բայց համեմատության համար նշենք, որ Երևան տանող ավտոբուսի տոմսը նույնպես 5 ռուբլի արժեր։ Մարդիկ կարող էին իրենց նման թռիչքներ թույլ տալ։

«Մոտակա բոլոր գյուղերն ու քաղաքներն օգտվում էին տեղի օդանավակայանից։ Անգամ ադրբեջանցիները։ Թռչում էին Երևան, այնտեղից՝ Սիսիան կամ Գորիս։ Այնպես որ, օդանավակայանը լիակատար բեռնվածությամբ էր աշխատում»,-պատմեց Հակոբյանը։

Նա աշխատել է մոտ 10 տարի, այդ ընթացքում ոչ մի վթար չի եղել, քանի որ թռիչքուղին Հայաստանում ամենահարմարավետներից էր համարվում թե՛ երկարության, թե՛ տեղանքի առումով։ Այստեղ ձյուն քիչ էր գալիս. տարվա մեջ մոտ 300 օր լավ եղանակ էր։

© Sputnik / Aram NersesyanԲերդ
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Բերդ

Իսկ հազվադեպ պատահող վատ եղանակային պայմանների դեպքում որպես այլընտրանք կարող էին ծառայել Թբիլիսիի օդանավակայանը կամ Վրաստանի «Դալյարի» ռազմական օդանավակայանը։

«Միայն մետրոն էր պակասում»,-կատակում է օդանավակայանի դիսպետչեր Հակոբյանը։

Անկման շրջանը

Ուղևորահոսքը սկսեց նվազել երկրաշարժից հետո։ Չնայած այն ժամանակ Հայաստանում վերականգնողական աշխատանքներ էին իրականացնում թուրքմենները։ Շաբաթը մեկ անգամ Երևան-Աշխաբադ չարտերային չվերթեր էին լինում։ Երբեմն, եթե շատ մարդ էր հավաքվում, շաբաթական երկու չվերթ էր իրականացվում։

Իսկ հետո սկսեցին Ադրբեջանի հետ ռազմական գործողությունները։ Այդ շրջանում հիմնականում ուղղաթիռներն էին աշխատում՝ տարհանում էին հայերին Կիրովաբադից, Գանձակից և մոտակա հայաբնակ գյուղերից։

Հայաստանը` «սև ցուցակում», կամ ինչպես փրկել քաղաքացիական ավիացիան

Վերջին ինքնաթիռը Բերդից թռել է մոտ 1990 թվականին։

© Sputnik / Andranik GhazaryanՉգործող օդանավակայանը
Չգործող օդանավակայանը - Sputnik Արմենիա
1/5
Չգործող օդանավակայանը
© Sputnik / Andranik GhazaryanՉգործող օդանավակայանը
Չգործող օդանավակայանը - Sputnik Արմենիա
2/5
Չգործող օդանավակայանը
© Sputnik / Aram NersesyanՕդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակլոբյանը
Օդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակլոբյանը - Sputnik Արմենիա
3/5
Օդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակլոբյանը
© Sputnik / Aram NersesyanՉգործող օդանավակայանի թռիչքուղին
Չգործող օդանավակայանի թռիչքուղին - Sputnik Արմենիա
4/5
Չգործող օդանավակայանի թռիչքուղին
© Sputnik / Aram NersesyanՉգործող օդանավակայանը
Չգործող օդանավակայանը - Sputnik Արմենիա
5/5
Չգործող օդանավակայանը
1/5
Չգործող օդանավակայանը
2/5
Չգործող օդանավակայանը
3/5
Օդանավակայանի նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակլոբյանը
4/5
Չգործող օդանավակայանի թռիչքուղին
5/5
Չգործող օդանավակայանը

Վերջին տարիներին Հակոբյանը «գործուղումների վրա» էր աշխատում․ սկսել էր Արցախի պատերազմը, և դիսպետչերներն ըստ անհրաժեշտության` տեղից տեղ էին քոչում։

Դատապարտված օդանավակայանը

Իր հուշերում («Տեղական օդային գծերի օդանավակայաններ») Հայաստանի Քաղավիացիայի պետական վարչության նախկին պետ Դմիտրի Աթբաշյանը գրում է, որ Як-40 ինքնաթիռների համար նախատեսված օդանավակայանը հեռանկարում (թռիչքուղու աննշան երկարացումից հետո) պետք է ընդուներ ուղևորատար Як-42 և բեռնատար Ил-76 ինքնաթիռները։

Բայց տեղի ունեցան երկրաշարժը, Արցախի պատերազմը, ԽՍՀՄ-ի փլուզումը, և իրավիճակը փոխվեց։ Հիմա օդանավակայանի տարածքն ամբողջովին երևում է ադրբեջանական դիրքերից։ Թռիչքուղի դուրս գալ, մեղմ ասած, խորհուրդ չի տրվում։

© Sputnik / Aram NersesyanՆախկին օդանավակայանի տարածքը
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Նախկին օդանավակայանի տարածքը

Խորհուրդները չեն անհանգստացնում միայն կովերին, որոնք արածում են թռիչքուղու եզրերին։ Գծից դուրս գտնվող` հարևան համայնքից գնված ոչ մեծ հողատարածքները և այնտեղ աշխատող գյուղացիները պարբերաբար գնդակոծության տակ են ընկնում։

Հնարավոր լուծումները

Ավիացիայի ոլորտի փորձագետ, Հանրային խորհրդի ավիացիայի հարցերով ենթահանձնաժողովի նախկին անդամ Լևոն Ղազարյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նշեց, որ չգործող օդանավակայանի փոխարեն կարելի է նորը կառուցել։

Անվճար պանիրը միայն թակարդում է, կամ որքան են ծախսում լոուքոսթերները չվերթի համար

«Չեմ կարող ասել, թե կոնկրետ որտեղ, բայց Չինչին գյուղի մոտակայքում (Բերդ քաղաքից դեպի հյուսիս-արևելք,– խմբ․)։ Պետք է սկսել հողային ծածկույթից և աստիճանաբար ամրացնել»,-նշեց Ղազարյանը։

© Sputnik / Aram NersesyanՆախկին օդանավակայանի անվտանգության գրունտային գոտին
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Նախկին օդանավակայանի անվտանգության գրունտային գոտին

Նախկին դիսպետչեր Վանիկ Հակոբյանը նույնպես վստահ է, որ Հայաստանի փոքր օդանավակայաններն անպայման պետք է վերականգնել։

«Նոր թռիչքուղին մեծ ծախսեր չի պահանջի, հատկապես, եթե հողածածկ լինի»,-ասում է Հակոբյանը։

Նա ինքն էլ դեռ կարող է ծառայել այդ ոլորտում։ 56 ժամ թռիչքը Ан-24-ով և դիսպետչերի 10 տարվա փորձը քիչ բան չեն։

Օդանավակայանը փակվելուց հետո Հակոբյանն ուսուցիչ էր աշխատում, 65 տարեկանում նրան թոշակի են ուղարկել։

© Sputnik / Aram NersesyanՎանիկ Հակոբյանի արխիվային լուսանկարները
Ադրբեջանցիները Շամշադինից Երևան էին թռչում. ի՞նչ պատահեց Բերդի օդանավակայանի հետ - Sputnik Արմենիա
Վանիկ Հակոբյանի արխիվային լուսանկարները
Լրահոս
0
Սկզբում նորերըՍկզբում հները
loader
ԵԹԵՐՈւՄ Է
Заголовок открываемого материала
Միջազգային
InternationalEnglishԱնգլերենMundoEspañolԻսպաներեն
Եվրոպա
DeutschlandDeutschԳերմաներենFranceFrançaisՖրանսերենΕλλάδαΕλληνικάՀունարենItaliaItalianoԻտալերենČeská republikaČeštinaՉեխերենPolskaPolskiԼեհերենСрбиjаСрпскиՍերբերենLatvijaLatviešuԼատիշերենLietuvaLietuviųԼիտվերենMoldovaMoldoveneascăՄոլդովերենБеларусьБеларускiԲելառուսերեն
Հարավային Կովկաս
ԱրմենիաՀայերենՀայերենАҧсныАҧсышәалаԱբխազերենХуссар ИрыстонИронауՕսերենსაქართველოქართულიՎրացերենAzərbaycanАzərbaycancaԱդրբեջաներեն
Մերձավոր Արևելք
Sputnik عربيArabicԱրաբերենTürkiyeTürkçeԹուրքերենSputnik ایرانPersianՊարսկերենSputnik افغانستانDariԴարի
Կենտրոնական Ասիա
ҚазақстанҚазақ тіліՂազախերենКыргызстанКыргызчаՂրղզերենOʻzbekistonЎзбекчаՈւզբեկերենТоҷикистонТоҷикӣՏաջիկերեն
Արևելյան և Հարավարևելյան Ասիա
Việt NamTiếng ViệtՎիետնամերեն日本日本語Ճապոներեն俄罗斯卫星通讯社中文(简体)Չինարեն (պարզեցված)俄罗斯卫星通讯社中文(繁体)Չինարեն (ավանդական)
Հարավային Ամերիկա
BrasilPortuguêsՊորտուգալերեն