01:25 01 հունիսի 2020
Ուղիղ եթեր
  • USD483.91
  • GBP597.53
  • EUR533.66
  • RUB6.83
Հեղինակներ
Ստանալ կարճ հղումը
18210

Հայտնի լուսանկարիչ Դեմիր Սոնմեզը բազմաթիվ անգամ է մասնակցել Թուրքիայում անցկացված բողոքի ակցիաներին, մի քանի անգամ նստել է բանտում։ Նա մյուս ակտիվիստների հետ պայքարել է տարբեր ազգությունների իրավահավասարության համար։

Դեմիր Սոնմեզը լուսանկարում է այն, ինչ տեսնում է։ Նա չի տառապում սելֆիամանիայով, պարզապես ցույց է տալիս իր շուրջը եռացող կյանքը։

70-ականների վերջից Սոնմեզը մասնակցել է Թուրքիայում անցկացված ընդդիմադիր շարժումներին․ սկզբում՝ որպես ակտիվիստ, հետո`որպես լուսանկարիչ և լրագրող։ Մի քանի անգամ նստել է բանտում։ 1990թ-ից ապրում է Ժնևում։

Այստեղ՝ ՄԱԿ-ի ազգությունների պալատի մոտ, գրեթե ամեն օր կարելի է տեսնել պաստառներով մարդկանց։ Նրանք գալիս են ինչ-որ բան պատմելու իրենց ժողովրդի, իրենց գործի և իրենց իրավունքների մասին։

«Վերջին վեց-յոթ ամիսներին ես այստեղ գրեթե 2500 ցույց եմ նկարել։ Այստեղ եղել են քրդեր, թամիլներ, Մերձավոր Արևելքի քրիստոնյաներ և շատ ուրիշներ», - ասում է Սոնմեզը։

Նրան՝ Ժնևի բազմամյա ժամանակագրին, 2016թ-ի ապրիլին վստահել են լուսանկարչական սեփական աշխատանքների ցուցահանդես անցկացնել ՄԱԿ-ի 70-ամյակի առթիվ։

«Ես ընտրեցի 50 լուսանկար, որոնք ներկայացնում էին պատերազմի դեմ, խաղաղության, մարդու իրավունքների, տղամարդկանց ու կանանց իրավահավասարության, խոսքի ազատության համար անցկացված բողոքի ցույցերը», - պատմում է Սոնմեզը։

Մի քանի օրից իշխանություններին է դիմել ՄԱԿ-ի ժնևյան բյուրոյում Թուրքիայի ներկայացուցիչը և պահանջել հեռացնել լուսանկարներից մեկը։

«Դուք հավանաբար հիշում եք 2013թ-ին Ստամբուլի Թաքսիմ Գեզի այգում անցկացված բողոքի ակցիաները։ Ժնևում ապրող թուրքերն աջակցություն էին հայտնել նրանց։ Դա արդեն 2014-ին էր։ Այնտեղ մարդիկ կային, որոնց բերած պաստառների վրա գրված էր «Ես Բերկին Էլվանն եմ»։ Բերկինը 14 տարեկան տղա էր, որը տնից դուրս էր եկել հաց գնելու և ընկել ցույցը ցրելու մեջ։ Նրա գլխին արցունքաբեր գազով նռնակ էր ընկել, և ինն ամիս անց տղան կոմայի մեջ մահացել էր», - հիշեցնում է Սոնմեզը։

Пикет в Женеве в поддержку митингов в парке Гези в Стамбуле в 2013 г
by Demir Sonmez
Ժնևում անցկացված ցույցի ժամանակ

Թուրք դիվանագետները դիմել են Ժնևի իշխանություններին՝ պահանջելով չարատավորել Էրդողանի անունը։ Նրանք ասել են, որ խոսքի ազատությունը լավ բան է, բայց պաստառի վրա գրված է եղել․ «Ինձ սպանել է ոստիկանությունը՝ Թուրքիայի վարչապետի հրամանով» (Այդ ժամանակ վարչապետը եղել է հենց Էրդողանը)։ Դիվանագետները հայտարարել են, որ դա սուտ է։

Ժնևի իշխանությունները հրաժարվել են կատարել թուրքական կողմի պահանջը։

«Մեր քաղաքը մարդու իրավունքների և խոսքի ազատության մայրաքաղաք է», - հայտարարել են շվեյցարացիները։

Այդ ժամանակ գործին միջամտել է Բեռնում Թուրքիայի դեսպանատունը, որը դիմել է Շվեյցարիայի կառավարությանը։ Սակայն նախարարական կաբինետը սատարել է Ժնևի իշխանությունների որոշումը։

«Դրանից հետո պահանջը կրկնել է նաև Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօլուն։ Բայց Ժնևի իշխանությունները երրորդ անգամ ևս պնդել են, որ լուսանկարը պետք է մնա իր տեղում մինչև ցուցահանդեսի ավարտը։ Իմ կարծիքով՝ դա առաջին դեպքերից մեկն է եղել, երբ եվրոպական պետությունը չի կատարել Էրդողանի պահանջը հասարակական հարցում»,- պատմում է Սոնմեզը։

Շվեյցարիայի իշխանությունների ներկայացուցիչները Սոնմեզին աջակցել են իրենց ներկայությամբ։ Ցուցահանդես են գնացել տասնյակ գործընկեր լրագրողներ (այդ թվում՝ թուրք), ինչպես նաև արվեստի գործիչներ, գիտնականներ, հասարակ քաղաքացիներ։

Եթե Սոնմեզին տեսնեք փողոցում, կթվա`արևելյան հեքիաթներից դուրս եկած բարի պապիկի եք տեսել։ Demir Sonmez թուրքերեն նշանակում է «չսառչող երկաթ»։ Ճիշտ է` նրա ձեռքերում ո՛չ հրացան կա, ո՛չ գնդացիր, բայց երկաթե կամք ունի, որն անկոտրում է մնացել Թուրքիայում և չի սառել բարեկեցիկ Ժնևում։

Նա մի քանի անգամ հայտնվել է թուրքական բանտում, ծանոթ է Թաներ Աքչամի և այլ հայտնի ակտիվիստների հետ։ Նրանք միասին ցանկացել են ավելի լավը դարձնել իրենց երկիրը, իսկ տարբեր ազգությունների և հավատի մարդկանց՝ իրավահավասար քաղաքացիներ։

Սոնմեզը մանկուց գիտի` ինչպես է ապրում այն մարդը, որը զուրկ է այդ ամենից։ Նա ծնվել է Էրզրումում։ Մայրը Դերսիմի քուրդ է, հայրը՝ հայ։ Նրա մանկությունը և պատանեկությունն անցել են 60-70-ականներին, երբ Թուրքիայում քրդերենն արգելվել է, իսկ 1915թ-ի մասին հեռավոր հիշեցումը սպառնացել է բանտով։

Սոնմեզը թուրքերի նկատմամբ ատելություն չի զգում։

«Ես շատ ընկերներ ու գործընկերներ ունեմ Թուրքիայից», - ասում է նա։

Սոնմեզը եղել է նաև Հայաստանում. եկել է Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյակին, Ֆրանցիսկոս 1-ին պապի այցի ժամանակ, վերջերս Երևանում ներկա է եղել Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովին։ Նա հավատարիմ է նաև իր մոր ժողովրդին։ Իրաքում է եղել սիրիական պատերազմի ամենաանհանգիստ ամիսներին, մեկնել փախստականների ճամբարներ, մասնակցել Իրաքյան Քրդստանի հանրաքվեին։

«Երկաթյա» Դեմիր Սոնմեզը հարյուրավոր լուսանկարներ է բերում իր այցելած վայրերից։ Նա մագնիսի պես ձգում է հանդիսատեսին և ընկերներին։ Ու դրա համար մեծ ջանք չի գործադրում, ընդամենը նայում է մարդկանց աչքերի մեջ և ժպտում։ Եվ վե՞րջ։ Այո, որովհետև նրա ժպիտը «մետաղական» չէ, այլ խիստ մարդկային։

  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
  • Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից
    Demir SÖNMEZ
1 / 6
Demir SÖNMEZ
Դեմիր Սոմնեզի լուսանկարներից

Գլխավոր թեմաներ