08:04 17 հունիսի 2019
Ուղիղ եթեր
  • USD478.40
  • GBP605.13
  • EUR539.06
  • RUB7.43
Ենովք Տեր-Հակոբյան

Արշիլ Գորկու ընկերն ու Վիլյամ Սարոյանի մտերիմը. ո՞վ էր ի վերջո Ենովքը

© Photo: Screenshoot / Youtube / The Bishop Gallery
Հեղինակներ
Ստանալ կարճ հղումը
Արմեն Հակոբյան
93 0 0

Խոսքը, միանգամից հստակեցնենք, ամերիկահայ քանդակագործ, նկարիչ, նաև ժողովրդական, ազգագարական երգերով հանդես եկած Ենովք Հակոբի Տեր-Հակոբյանի մասին է: Անգամ ժլատ կենսագրական տեղեկությունները, որ կարելի է գտնել համացանցում, հուշում են, թե ինչ հետաքրքրական ու վայրիվերումներով հարուստ կյանք ապրած հայրենակցի մասին է խոսքը:

Իսկ ծնվել է Ենովք Տեր-Հակոբյանը 1900 թվականի մայիսի 24-ին, Իշխանիկում (Հայոց ձոր), որ գտնվում է Վանի մոտակայքում: Դատելով ամենից, նա հասցրել է մասնակցել նաև Վանի 1915-ի հայտնի պաշտպանությանը: Որոշ ժամանակ անց, Տեր-Հակոբյանի ընտանիքը, Մեծ եղեռնից փրկվելով, հանգրվանել է Երևանում:

Ենովք Տեր–Հակոբյանը արվեստի դասեր է վերցրել Թիֆլիսում, որոշ ժամանակ աշխատել է Մերձավոր Արևելքի օգնության հիմանդրամում, 1918-1923 թվականների միջակայքում եղել է նաև Նոր Բայազետի, Երևանի որբանոցների տնօրեն:

Հետաքրքիր է, որ 1921 թվականին, Փետրվարյան ապստամբության ժամանակ նա անցել է զինվորական ծառայության ու բոլշևիկների կրակոցներից Երևանի պաշտպանության ժամանակ վիրավորվել է ոտքից: Ու այդ ծանր վնասվածքի հետևանքով մնացել է կաղ, փամփուշտը՝ ոտքում։

Բայց 1923-ի նոյեմբերին գաղթել է Ամերիկա: Ու թերևս ճիշտ է արել, քանզի բոլշևիկյան իշխանությունը հազիվ թե ներեր նրան Փետրվարյան ապստամբությանն ու Երևանի պաշտպանությանը մասնակցելը: Ի վերջո, 1937-ին շատ ավելի աննշան բաների համար էլ էին գնդակահարում:

Ենովք Տեր-Հակոբյանը նախ, մեկնում է Նյու Յորք, հետո՝ Ուոթերթաուն, որտեղ էլ հանդիպում է Արշիլ Գորկուն:

Ոստանիկ Ադոյանը սիրով ընդառաջում է հայրենակցին, Ենովք Տեր Հակոբյանի համար աշխատանք է գտնում կաուչուկի գործարանում: Աստիճանաբար հարմարվելով նոր երկրի նիստուկացին, Ենովքը 1926 թվականին սկսում է հաճախել Մասաչուսեթսի արվեստի դպրոցի նկարչության ու գծանկարչության երեկոյան դասընթացներին, իսկ արդեն 1930-ական թվականներին հադնես է գալիս խմբակային և անհատական ցուցահանդեսներով: Ուոթերթաունում բնակվելու շրջանում ստեղծել է հայ ընտանիքի կացությունը նկարագրող է «Գիշերն աքսորավայրում» փորագրությունը:

Բայց դա էլ ամենը չէ: Մի քանի տարի անց, 1942-ին Հայմեն Բլումը՝ Ենովք Տեր-Հակոբյանը ծանոթացնում է Ալան Հովհաննեսի (Ալան Չաքմաքչյան), որին շատ են տպավորում հայրենակցի ձայնը ու ավանդական հայկական ժողովրդական երաժշտության վերաբերյալ  նրա գիտելիքները: Ալան Հովհաննեսը, որ համարվում է 20-րդ դարի ամենից բեղուն կոմպոզիտորներից մեկը, մեծ ոգևորությամբ զբաղվում է Ենովք Տեր-Հակոբյանի կատարած երգերի ձայնագրմամբ ու նոտագրմամբ։

Դա արտացոլված է կոմպոզիտորի  «Opus 176» գործում՝ «Ենովք» անվանմամբ:

Իսկ մեր անդրադարձի հերոսը՝ Ենովք Տեր-Հակոբյանը 1943 թվականին թողարկում է իր առաջին ալբոմը, որն ընդգրկում է ժողովրդական 8 երգ։ Նույն 1943-ին, ձմռանը նա տեղափոխվում է Ֆրեզնո, որտեղ շարունակում նկարել ու փորագրությամբ զբաղվել:

Զարմանալի չէ, որ Ֆրեզնոյում ծանոթանում է Ուիլյամ Սարոյանի հետ, իսկ կարճ ժամանակ անց թողարկում է երգերի նաև երկրորդ ալբոմը: Ի դեպ, կա նշում, որ 1947-ին նա համերգով հանդես է եկել հայտնի Կարնեգի հոլում։

Ենովք Տեր-Հակոբյանը մահացել է 1966-ին, թողնելով բավականին բազմակողմանի  ժառանգություն՝ ի դեմս փորագրությունների, կտավների ու ձայնագրված երգերի:

Եվ չնայած նա Արշիլ Գորկու նման հանրահայտ նկարիչ չի դարձել, Ալան Հովհաննեսի պես բեղուն երգահան չի եղել ու, ի տարբերություն Սարոյանի, ընդհանրապես չի գրել, բայց զգացվում է, որ նրանց հետ ընկերական կամ պարզապես բարեկամական շփումների ընթացքում իր կարևոր ու սրտամոտ մասնիկներ է փոխանցել բոլորին:

Ի դեպ, Նյու Յորքում, ուր հանգրվանել է Ենովք Տեր-Հակոբյանը 1950-60-ականներին, տան բակում ստեղծել է քանդակներ՝ քարե Արարատ լեռ, Վանա և Սևանա լճերը և հարազատ այլ պատկերներ:Հավելենք, որ 1985 թվականին, Հայոց ցեղասպանության 70-րդ տարելիցի միջոցառումների շրջանակներում, Արլինգտոնի գերեզմանատանը ցուցադրվել է Ենովք Տեր-Հակոբյանի՝ Վանի տեսարաններով «1915 թվականի անթիվ նահատակների հիշատակին» փայտե քանդակը, 2015 թվականին նրա կտավներն ու փայտե փորագրությունները ցուցադրվել են Բրուկլինի Bishop պատկերասրահում, իսկ  2016 թվականին Ամերիկայի հայկական թանգարանում ներկայացվել է մեր հայրենակցի 20 աշխատանք՝ «Ամերիկահայ նկարչի չպատմված պատմությունը» վերնագրով:

Ըստ թեմայի

Չաղմկող ժամացույցների դամբարանը, կամ ժամանակ, որը կանգ է առել…
Մի պարգև կար, որն այդպես էլ չստացավ... ինչի՞ մասին էր երազում Սուրեն Գյանջումյանը
Գոհար Գասպարյան ֆենոմենը. բացառություն, որ նվիրվեց իր երկրին ու հավերժ մերը դարձավ
Ինչու ԽՍՀՄ ղեկավարությունը Բաքվի հետ ձեռք ձեռքի տված քաշեց «Օղակը»
թեգերը:
Երևան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Ցեղասպանություն

Գլխավոր թեմաներ