15:53 23 օգոստոսի 2017
Ուղիղ եթեր
Մեծամոր թանգարանի ցուցանմուշ

«Մեծամորի» յուրահատկությունը. հնագույն ոսկե իրեր և արքայական կնիք

© Sputnik/ Aram Nersesyan
Մշակույթ
Ստանալ կարճ հղումը
8010

«Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի ցուցանմուշների մեշ մասը թվագրվում են մեր թ. ա. XVI-XII դարի։ Դա հին բրոնզե կամ Լճաշեն–Մեծամորի դարն է։ Հենց այդ ժամանակ Մեծամորը կարևորագույն և խոշոր առևտրային և մշակութային կենտրոն էր այդ օրերի խոշորագույն պետությունների կողքին։

Լիլիթ Հարությունյան, Sputnik.

Արարատյան դաշտավայրում գտնվող Մեծամոր հնագույն բնակավայրը, մի քանի դար շարունակ տարածաշրջանային նշանակության առևտրի, արդյունաբերական, գիտական և կրոնական կենտրոն էր։

Մ. թ. ա. III-I դարի խոշորագույն մետաղագործական համալիրն այստեղ բացվել է անցած դարի 70-80 թվականներին։

Экспонаты музея Мецамор: Золотые аппликации в форме львов
© Sputnik/ Aram Nersesyan
«Մեծամորի» ցուցանմուշներից

Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում «Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տնօրեն Արտավազդ Զաքյանը նշեց, որ Մեծամորի յուրահատկությունը նրանում է, որ այստեղ տասն անգամ ավելի շատ մետաղական և թիթեղյա իրեր են հայտնաբերվել, քան ամբողջ Առաջավոր Ասիայում։ Հայտնաբերված ցուցանմուշների ընդհանուր թիվը գերազանցում է 22 հազարը։

«Այստեղ հալեցնում էին անագ, պղինձ և բրոնզ էին ստանում, որն ուղարկում էին Եգիտոս և Բաբելոն։ Սակայն վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ամբողջ Առաջավոր Ասիայում չկային թիթեղյա հանքեր։ Այն բերում էին Բրիտական կղզիններից, Իսպանիայից, Բոհեմից, Աֆղանստանից։ Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ Մեծամորը սերտ առևտրային կապեր ուներ այլ երկրների հետ», — ասաց Զաքյանը։

Հնավայրի նախկին փաքկի մասին վկայում են 1968 թվականին բացված արգելոց-թանգարանի ցուցանմուշները։ Դրանց շնորհիվ բացահայտվում է քաղաքի զարգացման ողջ ժամանակագրությունը` սկսած վաղ բրոնզե ժամանակաշրջանից, մինչև միջնադար, XVII դար։

  • «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից
    «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից
    © Sputnik/ Aram Nersesyan
  • «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. արքայական կնիք
    «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. արքայական կնիք
    © Sputnik/ Aram Nersesyan
  • «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. ոսկյա մազակալ
    «Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. ոսկյա մազակալ
    © Sputnik/ Aram Nersesyan
1 / 3
© Sputnik/ Aram Nersesyan
«Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից

Հետաքրքիր է՝Մեծամորի թագավորական դամբարաններից հայտնաբերվել են հազվագյուտ իրեր` իշխանության սիմվոլներ Բաբելոնից և Եգիպտոսից։ Նրանց շրջանում ամենանշանավորն ու եզակին ագաթից պատրաստված գորտ-կշռաքարն է, որի վրա կա Բաբելոնի թագավոր Ուլամ Բուրարիշի սեպագիր արձանագրությունը, ով իշխել է մ. թ. XVI դարի վերջում: Յուրահատուկ է նաև գլանաձև սարդոնիքսե կնիքը, որը 3,7 հազար տարեկան է։ Կնիքի վրա առկա եգիպտական հիերոգլիֆները վկայում են, որ այն պատկանել է բաբելոնյան Կուրիգալզուին տիրակալին:

Մ. թ. ա. XVI-XV դարերում Եգիպտոսն ու Բաբելոնը կռվել են կելտերի հետ, և այդ երկրների իշխանությունները ձգտում էին դաշինք ձևավորել Հայաստանի հետ, որը կարող էր նրանց պղնձով ապահովել։

«Բաբելոնի և Եգիպտոսի տերերը հայոց թագավորներին տարբեր իրեր էին ուղարկում, որոնք իշխանություն էին խորհրդանշում։ Հայաստանը նրանց կարող էր աջակցել կելտերի հետ պատերազմի ընթացքում՝ մատակարարելով նրանց պղինձ և, ամենայն հավանականությամբ, ձիեր»,— պատմում է նա։

Ցուցանմուշների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում իրերը «Ոսկե ֆոնդից»։ Նրանց շարքում է հնագույն ոսկե զարդը, որը հայտնաբերվել է Հայաստանի տարածքում։ Այն մազերի զարդ է և թվարագրվում է մ. թ. ա. երրորդ հազարամյակի առաջին կես, այսինքն՝ զարդը 4,7 հազար տարեկան է։ Թանգարանի ղեկավարի խոսքերով՝ զարդը հայտնաբերվել է մանկական դամբարանում։ Նա կշռում է 5,5 գրամ։

© Sputnik. Լիլիթ Հարությունյան, Արամ Ներսեսյան
«Մեծամորի» թանգարանի տնօրեն Արտավազդ Զաքարյանը պատմում է հետաքրքիր ցուցանմուշների մասին

«Յուրահատուկ են նաև արծաթե գոտիները ՝ առյուծաձև ոսկե փորագրություններով։ Հետևի մասում փորագրված է արևը՝ որպես ժամանակի խորհրդանիշ։ Իսկ կիսալուսնաձև ոսկե իրերը հայտնաբերվել են միայն Մեծամորում»,— ասել է Զաքյանը։

 

Գլխավոր թեմաներ