08:43 20 հուլիսի 2019
Ուղիղ եթեր
  • USD476.48
  • GBP596.79
  • EUR535.52
  • RUB7.56
Անի Միրաքյանի պապն ու նախապապը՝ Իշխանն ու Մխոն

«Մուշէն բուռ մը հող կը բերէք…». Մխօ պապի ցանկութիւնը դեռ չէ կատարուած

© Sputnik / Armenuhi Mkhoyan
Հասարակություն
Ստանալ կարճ հղումը
Sputnik Արմենիան` արևմտահայերենով (229)
141 0 0

Մխոն ու Շուշանը մնացած են գիւղին մէջ: Մնացած են, բայց «գաղթական» բառն ալ սրտերնուն մէջ մնացած է դաջուածքի պէս: Եթէ անգամ այդ մասին փորձած են մոռնալ, համագիւղացիները չեն ձգած, միշտ երեսով տուած են` գաղթակա՛ն:

Արմենուհի Մխոյեան, Sputnik.

Անիին այսօր ալ հանգիստ չեն տար Մուշէն գաղթած Մխօ պապի մասին յիշողութիւնները, որոնք հօրմէն լսած է:

Ани Миракян
© Sputnik / Armenuhi Mkhoyan
Անի Միրաքեան

Մեծհօր  հայրը գաղթած է Արեւմտեան Հայաստանէն. Մխօ պապը Մշոյ Զէյթկան գիւղէն էր: 1915-ի ջարդերու ժամանակ կը կորսուի անոր ամբողջ գերդաստանը, բայց ինչ-որ հրաշքով մը ինք կը յաջողի երկու եղբայրներուն` Տիգրանի ու Մարգարի հետ փախչիլ ու հասնիլ Կարս: Այստեղ կը հանդիպի Շուշանին` ապագայ կնոջը, որ Կարսի Չիրղան գիւղէն էր: Եղեռնի արնահոտ հեւքը Շուշանի ընտանիքին ալ  դպած էր` կենդանի ձգելով միայն Շուշանն ու աւագ որդին: Որոշ ժամանակ անց Մխոյի ու Շուշանի նորաստեղծ ընտանիքը Կարսէն կը տեղափոխուի Ալեքպոլ (Ալեքսանդրապոլ, այժմ` Գիւմրի), սակայն հողագործութեան ու անասնապահութեան վարժ Մխոն կնոջ հետ կ’որոշէ հաստատուիլ Ճզխլար գիւղին մէջ, որ ներկայիս Ցօղամարգն է:

Пробабушка и бабушка Ани Миракян Шушан и Эмма
© Sputnik / Armenuhi Mkhoyan
Շուշան տատը (ձախէն առաջինը)

«Ցողամարգի մէջ անոնք չեն ընդունուած: Պապը կը պատմէր, որ «գաղթականներուն» տեղացիները չեն սիրած, ուրիշ աչքով  նայած են: Ու Մխոն Շուշանին հետ կրկին Ալեքպոլ  մեկնած է, ապա Ռուսաստան, յետոյ կրկին յետդարձի ճամբան  բռնած է: Ճզխլարի մէջ  կիրթ մարդ մը եղած է` Համբարենց Յակոբը, ան համոզած է համագիւղացիներուն, որ ընդունին Մխոն, ըսած է, որ լրացուցիչ մարդաքանակը գիւղին յաւելեալ հող կը բերէ, բացի այդ, ըսած է` Մխոն լաւ հովիւ է»,- իրեն հասած պատմութիւնը կը վերապատմէ Անին:

Այդպէս ալ Մխոն ու Շուշանը մնացած են գիւղին մէջ: Մնացած են, բայց «գաղթական» բառն ալ դաջուածքի պէս սրտերնուն մէջ մնացած է: Եթէ անգամ այդ մասին փորձած են մոռնալ, համագիւղացիները չեն ձգած, միշտ երեսով  տուած են` գաղթակա՛ն: Այդպէս` մինչեւ կեանքի վերջը կարծես եկուորի, գաղթականի կարգավիճակով  ապրած են Ճզխլարի մէջ:

Մխոն ու Շուշանը երեք զաւակ  լոյս աշխարհ բերած են` Իշխանը, Շմաւոնն ու Էմման: «Մխօ պապին դուստրը` Էմմա տատը, կ’ըսէր, որ կ’ատէ «գաղթական» բառը, անոր յուշերուն մէջ այդ դաժան բառն ուղեկցած է  իրեն  ամբողջ կեանք մը: Երբ Մխօ պապին մասին հօրս կը հարցնեմ, ան կ’ըսէ, որ այդ բարի  հսկան  կսկիծ մը ունէր` կորսնցուցած երկրի կարօտը: Մխօ պապը մէյ մըն ալ ժամերով կը նստէր ու, անասելի թախիծն աչքերուն մէջ, կարօտով կը նայէր Հայաստանի ու Թուրքիոյ սահմանաբաժան Եղնախաղ լեռնաշղթան ու կ’երգէր…»:

Բերրի ու ջրդի հողեր, այգիներ ու տարիներու քրտինքով ստեղծած տունուտեղ, հայրենիք ու բնօրրան  ձգած են Եղնախաղի լեռներէն այն կողմ` Զէյթկան, Մուշ, այլուր…:

Էրգրէն բերած միակ իրը եղած է սրինգը, որ Մխօ պապէն գողցած են: Հա, ու մէյ մըն ալ Շուշան տատի շալը: Կ’ըսեն` տարիներու ընթացքին շալը մաշած ու պատառոտուած է, բայց տատը չէ բաժնուած  ատկէ, այնքան թանկ ու հարազատ եղած է ծննդավայրէն մնացած այդ բեկորը: Ատիկա տեսնելով ու ընկալելով` թոռները փնտռած ու ճիշդ նոյն ձեւի  նոր շալ մը  գնած են, յետոյ թաքուն փոխարինած հինը նորով:

Անգամ մը Մխօ պապն ըսած է. «Եթէ չյաջողինք յետ դառնալ իմ հողեր, ապա մահէս յետոյ Մուշէն բուռ մը հող կը բերէք ու գերեզմանիս կը լեցնէք»:

Մխօ պապի երազանքը դեռ անկատար է. անոր շիրիմը դեռ Մշոյ հողի կարօտը կը քաշէ:

թեմա:
Sputnik Արմենիան` արևմտահայերենով (229)

Ըստ թեմայի

Զիջումներու սահմանն Արցախի անկախութիւնն է․ պաշտպանութեան նախկին նախարար
Եարմութ քաղաքին մէջ պիտի զետեղուի Ցեղասպանութեան որբերու փրկարար Սառա Քորնինկի արձանը
Փաշինեանի աչքէն հեռու. Երեւանի մէջ «սխալ» դրօշներու պակաս չկայ
Բրիտանացիները հայկական ելակով թէյ կը խմեն․ Բիւրականի «Քաղցր տնակը»` զբօսաշրջային կեդրոն
թեգերը:
Թուրքիա, Ցեղասպանություն

Գլխավոր թեմաներ