09:29 04 օգոստոսի 2020
Ուղիղ եթեր
  • USD485.83
  • GBP633.62
  • EUR570.56
  • RUB6.57
Հեղինակներ
Ստանալ կարճ հղումը
5 րոպե Դուլյանի հետ (198)
36320

Եկեք անկեղծ լինենք: Այն, ինչ կատարվում է հիմա Ստամբուլի Սուրբ Սոֆիա հոյակերտ տաճարի շուրջ, որը Թուրքիայի ղեկավարությունը որոշել է մզկիթ դարձնել, խորը արմատներ ունի։ Քսաներորդ դարի սկզբին Թուրքիան ազատվեց հայերից, այդ նույն դարի կեսերին՝ հույներից:

Սեպտեմերիանա. թե ինչպես հույներին վտարեցին Թուրքիայից

Ուղիղ 65 տարի առաջ՝ 1955 թվականի սեպտեմբերին, Թուրքիայի ամենախոշոր քաղաքում տեղի ունեցավ մի իրադարձություն, որի հետևանքով հույները սպիպված էին վերջնականապես լքել այն քաղաքը, որը դարեր առաջ հիմնել էին: Հույներն այդ ամենն անվանում են սեպտեմերիանա:

Բոլորս դպրոցական դասագրքերից գիտենք, որ 1453 թվականին թուրքերը գրավեցին Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաքը, բայց հույները 20-րդ դարում էլ հայերի նման դեռ շարունակում էին ապրել ներկայիս Թուրքիայի տարածքում մինչև այն իրադարձությունը, որը կոչվում է «բնակչության փոխանակում»:

Դա Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտյոֆ Նանսենն էր նախաձեռնել Առաջին աշխարհամարտից հետո, երբ պարզ դարձավ, որ անհնար է ապահովել հույների անվտանգությունը Թուրքիայում, ինչպես նաև թուրքերի անվտանգությունը Հունաստանում:

Հիշում եք երևի՝ նման բան եղավ նաև մեզ մոտ, երբ սկսվեց Ղարաբաղյան շարժումը: Հայերը հեռացան Ադրբեջանից, ադրբեջանցիները՝ Հայաստանից, բայց դա տարերայնորեն կատարվեց՝ մինչև հիմա Եվրոպական դատարանում փոխհատուցման հարցն է քննվում:

Ինչո՞ւ հենց հիմա սրեցին իրավիճակը. հակառակորդին թերագնահատել, միֆերին հավատալ չի կարելի

Իսկ հույների և թուրքերի տեղափոխումը, Նանսենի շնորհիվ, կազմակերպված եղավ՝ մոտ մեկուկես միլիոն հույն Թուրքիայից եկավ Հունաստան, կես միլիոն թուրք Հունաստանից տեղափոխվեց Թուրքիա: Իրենց հետ տարան միայն այն, ինչ կարելի էր ձեռքով տանել, իսկ մնացած ունեցվածքը՝ տուն, կահույք, մեքենա, հող և այլն՝ գույքագրվեց, և ամեն ընտանիք դրա համարժեքը կամ գումարային փոխհատուցումը ստացավ այն վայրում, ուր տեղափոխվել էր:

Բայց մոտ հարյուր հազար հույն մնաց Կոնստանդնուպոլսում. դե, հասկանալի է՝ ոչ մի կերպ չէին կարողանում հեռանալ այն քաղաքից, որը հենց հույներն էին հիմնել: Ու մնացին, փաստորեն, որպես պատանդ:

Դա ակնհայտ դարձավ 1955 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, երբ տեղի ունեցավ ստամբուլյան ջարդը: Բոլոր աղբյուրները վկայում էին, որ այդ ջարդը կազմակերպված էր պետության կողմից, լավ նախապատրաստված էր: Պատրվակ էր պետք, և թուրքերն այդ առիթը ստեղծեցին՝ Հունաստանի տարածքում:

Սալոնիկ քաղաքից լուր եկավ, որ այնտեղ գտնվող թուրքական հյուպատոսության տարածքում ինչ-որ մեկը ռումբ է տեղադրել: Իսկ Սալոնիկը Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի ծննդավայրն է: Այսինքն՝ թուրքական հասարակությունը սա ընկալեց որպես կրկնակի սադրանք հույների կողմից:

Իրականում շատ շուտ պարզվեց, որ այդ պայթուցիկը հյուպատոսարանի այգում տեղադրել էր թուրք մի ուսանող, և պայթուցիկն էլ հենց Թուրքիայից էր բերվել: Նա ձերբակալվեց և խոստովանեց ամեն ինչ, բայց այդ մասին թուրքական լրատվամիջոցներն իրենց հասարակությանը, բնականաբար, չտեղեկացրեցին:

«Մահափորձեր» մահվանից հետո. Լենինին նաև դամբարանում էին ուզում «սպանել»

​Սեպտեմբերի 6-ի կեսօրից հետո, հենց որ Ստամբուլի թերթերը հրապարակեցին Հունաստանից ստացված լուրը թուրքական հյուպատոսարանի պայթեցման փորձի մասին, քաղաքում սկսվեցին զանգվածային անկարգությունները:

Իրականում ամեն ինչ նախօրոք ծրագրված էր՝ Ստամբուլի մերձակա բնակավայրերից տասնյակ բեռնատարներով և գնացքներով մարդիկ էին բերվել Ստամբուլ, որոնք սկսեցին ջարդուփշուր անել հույներին պատկանող տները, խանութները, վարսավիրանոցները և այլն: Սկզբում միայն ջարդում էին, այնուհետև ամբոխը սկսեց վարկարկել. «Նախ քո ունեցվածքը, հետո քո կյանքը»։

Թե քանի մարդ սպանվեց՝ մինչև հիմա էլ ստույգ հայտնի չէ. տարբեր թվեր են բերվում` 13-ից մինչև 30 մարդ: Սպանվածների թվում էր առնվազն մեկ հայ հոգևորական։ Այս ջարդերի ընթացքում, որոնք տևեցին ինը ժամ, պաշտոնական տվյալների համաձայն` ավերվեց 4 հազար տուն, հազարից ավելի առևտրի կետ, 73 եկեղեցի, 26 դպրոց:

Անհավանական է. քանի շիշ շամպայն է խմել Չերչիլը և որտեղ են տիեզերագնաց Արմսթրոնգի կոշիկները

Ամերիկյան հյուպատոսության հրապարակած տեղեկությունների համաձայն՝ ջարդուխուրդ արված առևտրի և այլ օբյեկտների 17 տոկոսը ու տների 10 տոկոսը հայերին էր պատկանում: Կեսգիշերին մոտ իրադրությունը պարզապես անկառավարելի դարձավ: Թուրք ոստիկանները, որոնք ամենևին չէին խոչընդոտում գազազած ամբոխի վայրագություններին, այլ միայն հետևում էին, որ թուրքերին պատկանող ունեցվածքին վնաս չհասցվի, հասկացան, որ այլևս դա էլ չեն կարողանում անել: Իշխանությունները ստիպված փողոց դուրս բերեցին բանակը, հայտարարեցին ռազմական դրություն:

Համաձայնեք՝ պատմական այս իրողություններին ծանոթանալուց հետո ակամա մտածում ես՝ փառք Աստծո` գոնե հիմա՝ 21-րդ դարի հուլիսին, Սուրբ Սոֆիայի գրավումն առանց զոհերի եղավ։

թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (198)

Ըստ թեմայի

Հայերի տիեզերական հրթիռը. իրական պատմություն
Գրականությունից մինչև տիեզերք, կամ դպրոցական ծրագրի շուրջ ծավալված բանավեճը հավերժական է
Իսրայելի, Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի դավադրությունը. ինչպես աշխարհը խուսափեց մեծ վտանգից
թեգերը:
Եկեք անկեղծ լինենք, Արմեն Դուլյան, Թուրքիա, Հունաստան, Հայաստան

Գլխավոր թեմաներ